Fęrsluflokkur: Vķsindi og fręši

Ķsmašurinn Ötzi – feršalangur frį koparöld

Žaš var įhrifarķk stund aš sjį endurgerš af Ķsmanninum Ötzi ķ Fornminjasafninu ķ Bolzano höfušborg Sušur-Tżrol į dögunum.  Manni fannst oršiš vęnt um Ķsmanninn meš dökku augun eftir feršalag um safniš og harmaši sorgleg örlög hans en lķklega vissu ęttingjar hans og vinir ekkert um endalok Ötzi. Hann skilaši sér ekki heim fyrr en 53 öldum sķšar eftir aš hafa horfiš ķ jökulinn og var hvalreki fyrir vķsindamenn nśtķmans en mśmķan og 70 hlutir sem hann hafši mešferšis gefa ómetanlegar upplżsingar um samtķš hans. Ötzi er ein elsta mśmķa sem fundist hefur og var uppi į koparöld. Mśmķan fannst ķ 3.200 metra hęš ķ Ölpunum viš landamęri Austurrķkis og Ķtalķu. Kostaši lķkfundurinn millirķkjadeilur og eftir leišinda žvarg ķ nokkur įr komust menn aš žeirri nišurstöšu aš Ötzi vęri Ķtali žó hann talaši ekki ķtölsku.

Safniš er į fimm hęšum og į nešstu hęšum eru gripir sem Ötzi var meš ķ ferš og klęšnašur. Góšar śtskżringar į žrem tungumįlum en mikiš af feršamönnum truflaši einbeitningu viš lestur. Hópur af fornleifafręšingum hefur endurgert allan hans śtbśnaš alveg nišur ķ smęstu einingar: bogann, bakpokann, öxina sem hann bar viš beltiš, lendarskżlu og höfušfat. Ötzi var einnig meš skyndihjįlparbśnaš meš sér, svo vel voru menn bśnir.

Į annarri hęš er hęgt aš sjį mśmķuna en hśn er geymd ķ frysti sem er viš 6 grįšu frost og 99% raka. Lķtil birta er ķ salnum og žegar mašur kķkir inn um lķtinn glugga žį sér mašur litla nakta glansandi mannveru, brśna į lit meš vinstri höndina yfir bringuna og ekki laust viš aš glott sé į vör.  

Į žrišju hęš er endurgeršin og žį smellur allt saman. Stęltur Ķsmašurinn, lįgvaxinn meš lišaš dökkbrśnt hįr,  skeggjašur og lķfsreyndur nęstum ljóslifandi męttur og glottir til manns ķklęddur helstu fötum og įhöldum. Merkileg upplifun.   Žessi endurgerš minnti mig į einleikara vestur į fjöršum, Elvar Loga Hannesson!

Heilsufar Ötzi - Elsti žekkt hjartasjśklingurinn

Žaš sem mér finnst merkilegt eftir aš hafa kynnt mér sögu Ötzi er heilsufariš en žaš eru svipašir sjśkdómar og viš eigum viš aš glķma ķ dag. Engin persónuvernd er fyrir mśmķur!   

Ötzi var 46 įra žegar hann var myrtur og žaš er hįr aldur fyrir fólk į koparöld. Hann įtti viš hjarta- og ęšasjśkdóm aš glķma, kölkun ķ kransęšum og vķšar. Helstu įhęttužęttir fyrir sjśkdóminum ķ dag eru ofžyngd og hreyfingarleysi en žaš įtti ekki viš Ötzi sem var 50 kķló og 160 cm į hęš og nokkuš stęltur. Hjarta- og ęšasjśkdómar eru žvķ ekki tengdir sišmenningunni heldur eru žeir geymdir ķ erfšaefni okkar.

Ötzi įtti einnig viš lišagigt aš glķma og hefur hśn olliš honum miklum kvölum. Hann var ķ nįlastungumešferš viš kvillanum og til aš lina žjįningar og stašsetja sįrustu stašina voru sett hśšflśr, 61 strik. Einnig fundust ör į skrokknum og merki um aš lękningarjurtum hafi veriš komiš fyrir undir hśšinni til aš minnka žjįningar. Allt er žetta stórmerkilegt og telst til óhefšbundinna lękninga ķ dag. Žaš hafa žvķ oršiš litar framfarir viš lękningu lišagigtar į 5.300 įrum. Alltaf sami sįrsaukinn og orsakir enn óžekktar en erfšir og umhverfi skipta mįli.

Ķ erfšamengi Ötzi fundust ummerki borrelia, ętt bakterķa sem smitast af mķtlum sem valda smitsjśkdómi sem kallast Lyme borreliosis. Žessi uppgötvun, fyrir utan aš vera elsta dęmiš um sjśkdóminn, skjalfestir hversu hęttulegir mķtlar voru mönnum jafnvel fyrir 5.000 įrum.

Ekki er sjśkralistinn tęmdur. Ötzi įtti viš laktósaóžol aš glķma en einnig fannst svipuormur ķ meltingarvegi en žaš er algengur sjśkdómur ķ dag. Lungun voru óhrein, voru eins og ķ reykingarmanni, sótagnir hafa sest ķ lungum vegna setu viš opinn eld.

Tennur voru slitnar og neglur geyma sögu um langvarandi veikindi. Andlega hlišin er ekki eins aušlesin.

 

Hvaš gerši Ötzi?

Ötzi var hiršir frį koparöld eša kannski feršamašur, seiškarl, strķšsmašur, kaupmašur, veišimašur,  aš leita aš mįlmi, eša … kenningar um hann eru alltaf aš breytast.

En į žessum įrum žurftu men aš ganga ķ öll störf til aš komast af og žvķ erfitt aš skilgreina starfsheiti sem tengist nśtķmanum en starfiš žśsundžjalasmišur kemur ķ hugann.  Ljóst er aš vopn sem hann bar sżna aš hann var ķ hįtt settur ķ samfélaginu en kenningar hafa komiš upp um aš hann hafi veriš kominn į jašar samfélagsins. Utangaršsmašur.

Dauši Ötsi

Žaš tók nokkur įr aš finna śt aš Ötzi hafši veriš myrtur. Ummerki eftir ör fundust ofarlega į bakinu. Hann hafši veriš drepinn uppi į fjöllum af óžekktum įstęšum af einhverjum sem enginn veit hver var. Gušmundar- og Geirfinnsmįl koma ķ hugann.

En lķklega var žetta ekki rįnmorš, žvķ veršmęt öxi og fleiri vopn og hlutir voru lįtin ķ friši. Mögulega var hjöršinni hans ręnt. En žaš fundust įverkar į mśmķunni eftir įtök nokkru įšur og mögulegt aš eitthvaš uppgjör hafi įtt sér staš hįtt upp ķ fjöllum.  Ötzi hafi helsęršur eftir įrįsina komist undan, nįš aš brjóta örina frį oddinum og fundiš góšan staš ķ gili innan um stór björg. Žar hefur įhugavert lķf hans endaš, lķklega śt af įverkum eftir örina frekar en ofkęlingu. Giliš sem geymdi lķkiš varš hin fullkomna frystikista og roföflin komust ekki aš. Jökullinn varšveitti hann helfrosinn og gripi hans og skilaši honum til baka meš ašstoš loftslagsbreytinga śr fašmlagi sķnu um haustiš 1991 er Žżsk fjallgönguhjón fundu hann utan alfaraleišar.

En stórmerkilegur fundur mśmķunnar hefur svaraš mörgum spurningum en einnig vakiš fjölmargar ašrar spurningar og sķfellt bętist viš žekkinguna enda enginn mannvera veriš rannsökuš jafn mikiš. Sumum spurningum veršur aldrei svaraš.

Ötzi

Stęltur Ķsmašurinn, lįgvaxinn, 160 cm, 50 kg og skónśmer 38. Lķfsreyndur og glottir til manns ķklęddur helstu fötum og įhöldum. Merkileg upplifun. Žessi endurgerš minnti mig į einleikara vestur į fjöršum, Elvar Loga Hannesson!

Heimildir


Hringun 35 stęrstu vatna höfušborgarsvęšisins ķ heimsfaraldri

“In the midst of every crisis, lies great opportunity.” - Albert Einstein
 
Žegar heimsfaraldur hófst žį hęgši į öllu en fólk žurfti aš hreyfa sig. Takast į viš nżjar įskoranir. Fyrir vikiš voru fjöll og fell ķ nįgrenni höfušborgarinnar vinsęl til uppgöngu. Žaš var oft fjölmennt į fallegum dögum og stundum erfitt aš finna bķlastęši viš fellsrętur. Fljótlega klįrašist fjallgöngulistinn. En mašur varš aš halda įfram meš hreyfingarmarkmišin.
 
Žį greip mašur tękifęriš. Prófaš var aš ganga ķ kringum vötn og tjarnir į höfušborgarsvęšinu. Fyrst var Vķfilsstašavatn hringaš og žegar tķu vinsęlustu vötnin höfšu veriš hringuš, žį var tękifęriš śtvķkkaš. Eftir stutta leit fannst listi yfir 35 vötn į höfušborgarsvęšinu. Žaš syšsta var Brunnvatn viš įlveriš ķ Straumsvķk og Mešalfellsvatn ķ Kjós var nyrst.
 
Markmišiš var aš klįra listann įšur en faraldurinn hętti. Žegar sķšasta vatniš, nśmer 35 ķ röšinni, Mešalfellsvatn, var hringaš ķ lok jśnķ žį felldi Svandķs heilbrigšisrįšherra nišur allar samkomutakmarkanir daginn eftir. Ég rétt nįši markmišinu.
Oftast var frśin meš en ķ nokkrum hringferšum komu fleiri meš og tóku žįtt ķ ęvintżrinu.
En fararaldurinn er ekki bśinn en žaš eru fleiri vötn į höfušborgarsvęšinu...
 
Žetta var skemmtilegt og eftirminnilegt verkefni. Alls voru kķlómetrarnir kringum vötnin rśmlega 100. Hringun vatna var frį 400 metrum upp ķ 10, 4 km. Žaš var gaman aš leita aš vötnunum og nś žekki ég höfušborgarsvęšiš betur, sérstaklega Mišdalsheišina en žar leynast mörg įhugaverš vötn. Mynda vatnakraga. Einnig kynntist mašur Seltjarnarnesi og Įlftanesi betur. Mašur hefur kynnst bįtamenningu viš veišivötn og sumarbśstašamenningu. En vötnin 35 eru mjög ólķk og mis mikiš lķf ķ kringum žau, vistkerfin eru misjöfn.
 
Flottasta samsetningin er vatn og skógur. En vatn er forsenda lķfs og mašurinn er 70% vatn og heilinn 90% vatn. Žarna er einhver harmónķa ķ gangi. Merkilegasta vatniš er Brunntjörn viš Straumsvķk, einstaka į heimsvķsu. En lķflegasta vatniš er Mešalfellsvatn. Žar er lķffręšilegur fjölbreytileiki einna mestur.
 
Margt merkilegt bar fyrir augu en toppurinn var aš finna himbrima į litlum hólmi viš vatnsbakka Mešalfellsvatn.
Fuglinn er į vįlista žvķ stofninn hér telur fęrri en 1.000 fugla hér į landi. Ég vona svo sannarlega aš hann hafi komiš afkvęmum sķnum į legg en hann hefur hęttulegan lķfsstķl. Himbriminn er vešurspįfugl og grimmur. Ašeins eitt par er viš hvert vatn, en viš stęrstu vötn geta verš fleiri pör.
 
Fuglinn hefur og fagra rödd og mikla. Žegar hann gólar į vatni segja menn, aš hann „taki ķ löppina“, og žyki žaš vita į vętu. En fljśgi hann um loftiš meš miklum gólum, veit hann vešur og vind ķ stél sér. “ - Ķslenskar žjóšsögur og –sagnir. Sigfśs Sigfśsson.
 
Himbriminn liggur fastur į sķnu og er žvķ berskjaldašur. Mögnuš sjón, tignarlegur fugl ķ fallegu umhverfi.
 
Žetta var óvęnt vatnatękifęri į skrķtnum tķmum.
 
Himbrimi

Loftmengun - oršaskortur ķ byrjun bķlaaldar

Fyrsti bķllinn kom til Hafnar įriš 1927 en Hornfiršingar voru ekki sammįla um įgęti žessa fyrsta faratękis „[...] og bóndi nokkur vildi lįta banna notkun žess žvķ aš žaš „eyšilegši alla hesta og svo fęri žaš svo illa meš vegi.““ 95

En ef skaftfellski bóndinn sem vitnaš er ķ hér aš ofan hefši einnig minnst į mengunina sem kemur frį bifreišunum žį hefši hans veriš getiš ķ annįlum og öšlast mikla fręgš fyrir vķšsżni og gįfur. Oršiš annar Skaftfellskur ofviti. En oršiš var ekki til. Eša er eftir honum rétt haft?

Andri Snęr Magnason sem nżlega gaf śt meistaraverkiš Um tķmann og vatniš hefur fjallaš um oršanotkun og hugtök.

„Sśrnun sjįvar er stęrsta breyting į efnafręši jaršar ķ 50 milljón įr įsamt žvķ sem er gerast ķ andrśmsloftinu. Žaš hlżtur aš koma mér viš. En hvernig į ég aš segja frį žessu ķ bók? Oršiš „sśrnun“ er ekki žrungiš merkingu eins og kjarnorkusprengja. Ég žarf aš gera lesandanum ljóst aš oršiš sé risavaxiš en hafi allt of litla merkingu. Žaš er mešal žess sem ég reyni ķ žessari bók.“   Fréttablašiš 4. október 2019

Sama henti skaftfellska bóndann ķ byrjun bķlaaldar, žaš var ekki til orš yfir mengandi śtblįsturinn frį bķlnum. Oršaforšinn kemur į eftir tękninni. Hefši bóndinn nefnt orš sem tengdist śtblęstrinum hefši žessi neikvęša setning um hann ekki veriš jafn neyšarleg. Ef hann hefši notaš orš eins og loftmengun, olķumengun, śtblįstur eša sótagnir žį hefšu žau oršiš nżyrši og merki um mikla visku.

Vefurinn timarit.is er merkilegur vefur og leitaši ég eftir fimm mengandi oršum sem getiš er ofar.

Oršiš loftmengun kemur fyrst fyrir ķ byrjun įrs 1948 ķ Morgunblašinu. Um 20 įrum eftir aš fyrsti bķllinn kemur til Hornafjaršar: „Ekki var žó gert rįš fyrir aš hjer yrši um svo mikla loftmengun aš ręša, aš hętta stafaši af.“  Segir ķ fréttinni.

Įriš 1934 er fyrst minnst į śtblįstur gufu en įšur notaši ķ merkingunni stękkun, eša śrįs. Fyrsti śtblįstur mótorvélar ķ Siglfiršingi 25. janśar 1942.

Olķumengun kemur fyrst fyrir 1955,

Sótagnir koma fyrst fyrir ķ krossgįtu 1953 en ķ  tķmaritinu Vešriš 1956  „Auk žess hrķfa droparnir meš sé ķ fallinu sótagnir žęr, sem kunna aš vera svķfandi i loftinu fyrir nešan skżin“

Oršiš mengun er žó fyrir bķlaöld į Ķslandi en notaš um skemmd. „mengun af ormarśg,“ Noršanfari, 20. desember 1879.

En skyldi skaftfellski bóndinn skilja oršiš hamfarahlżnun og įttaš sig į orsökum hennar ef samband nęšist viš hann ķ gegnum mišil ķ dag?

 

Heimildir
95 Arnžór Gunnarsson. 1997:285 Saga Hafnar I
Fréttablašiš 4. október 2019
Timarit.is


Tungliš og Nautagil

Ķ dag, 20. jślķ, er slétt hįlf öld lišin frį žvķ Apollo 11 lenti į tunglinu og ķ kjölfariš uršu Neil Armstrong og Buzz Aldrin stigu fyrstir manna fęti į tungliš. Ķ undirbśningi fyrir leišangurinn komu kandķdatar NASA til Ķslands ķ ęfingaskyni og dvöldust žį mešal annars ķ Dyngjufjöllum viš Öskju.  

Ég gekk Öskjuveginn sumariš 2006 og skošaši sömu staši og geimfarar NASA. Rifjast žessi gönguferš žvķ upp ķ tilefni dagsins.

Geimfarar NASA sem unnu aš Apollo geimferšaįętluninni komu tvisvar til Ķslands til ęfinga fyrir fyrstu tunglferšina en žeir töldu ašstęšur ķ Öskju lķkjast mjög ašstęšum į tunglinu. Žeir komu fyrst ķ Öskju įriš 1965 og tveim įrum sķšar meš minni hóp. Kķkjum į frįsögn Óla Tynes ķ Morgunblašinu 4. jślķ 1967.

"Frį skįlanum [Žorsteinsskįla] var haldiš inn aš Öskju og fyrst fariš ķ eitthvert nafnlaust gil sunnan megin viš Drekagiliš og žar héldu žeir Siguršur Žórarinsson og Gušmundur Sigvaldson jaršfręšifyrirlestur, sem fór fyrir ofan garš og nešan hjį fréttamönnum. Geimfararnir hinsvegar voru fullir af įhuga og hjuggu steina lausa śr berginu til nįnari rannsókna. " 

Hér er įtt viš Nautagil og er nafngiftin komin frį jaršfręšihśmoristunum Sigurši og Gušmundi. Geimfari er astroNAUT į ensku og framhaldiš er augljóst. 

Nafngiftin er ekkert nema gargandi snilld. Eftir aš hafa heyrt sögu žessa jókst viršing mķn mikiš fyrir Nautagili mikiš en ég hef haft mikinn įhuga į geimferšakapphlaupinu į Kaldastrķšsįrunum.

nautagil

 

Nautagil įtti eftir aš heilla enn meira. Hvert sem litiš var, mįtti sjį eitthvert nżtt jaršfręšilegt fyrirbrigši. Fyrst var bošiš upp į innskot, bólstraberg og sandstein, sķšan móbergsveislu. Mikilfenglegur móbergsveggur sem sorfinn var ķ toppinn og stóšu kollar uppśr sem minnti į tanngarš eša höggmyndir ķ Rushmore-fjalli af forsetum Bandarķkjanna. Mašur lét hugann reika, žarna er George Washington, sķšan Thomas Jefferson, Theodore Roosvelt og Abraham Lincoln. Svo kom pęlingin, hvar eru styttur af forsetum Ķslands? Svar: Hvergi, bara til styttur af athafnaskįldum.

Fleira bar viš augu. Lķtill lękur spratt undan hrauninu og dökk hraunspżja sem tališ er minnsta hraun į Ķslandi var nęst. Rósin ķ hnappagatinu var svo vel falin bergrós ofarlega ķ mynni gilsins. Žetta var óvęnt įnęgja og Nautagil kom mér mest į óvart ķ gönguferšinni. Žaš var augljóst aš fįir hafa komiš ķ giliš ķ sumar en meš öflugri markašssetningu vęri hęgt aš dęla fólki ķ Nautagil. Lękur rennur fyrir framan giliš vel skreyttur breišum af eyrarrós og hęgt vęri aš hafa speisaša brś yfir hann. Nota geimfarana og NASA-žema sem umgjörš og hafa eftirlķkingu af Apollo 11 ķ gilinu. Žį vęri hęgt aš bjóša upp į tunglferšir til Öskju!


Einbreišar brżr ķ Rķki Vatnajökuls - endurskošaš įhęttumat ķ įgśst 2017

Žann 13. įgśst sl. var fariš yfir 21 einbreiša brś ķ Rķki Vatnajökuls, įhęttumat var endurskošaš ķ žrišja sinn. En minnka mį įhęttu meš įhęttustjórnun.

Engar breytingar frį sķšasta mati fyrir hįlfu įri. 
En hrósa mį Vegageršinni fyrir aš:
   - öll blikkljós logušu og ašvaranir sżnilegar
   - 500 metra ašvörunarskilti og mįlašar žrengingar voru sżnileg. 

En engin leišbeinandi hįmarkshraši. 
Morsįrbrś var tekin ķ notkun ķ lok įgśst og žvķ ber aš fagna. Nś eru hęttulegu einbreišu brżrnar 20.

Forvarnir
Ekkert banaslys hefur oršiš į įrinu og ekkert alvarlegt slys.  Įriš 2015 varš banaslys į Hólįrbrś og mįnuši sķšar alvarlegt slys į Stigįrbrś. Sķšan var fariš ķ śrbętur og blikkljósum fjölgaš śr 4 ķ 21.
Forvarnir virka. 

Bķlaumferš hefur rśmlega tvöfaldast frį pįskum 2016. Umferš žį var um 1.000 bķlar į dag en fer ķ 2.300 nśna. Aukning į umferš milli įgśst 2016 og 2017 er 8%.

Į facebook-sķšu verkefnisins er haldiš um nišurstöšur.
https://www.facebook.com/EinbreidarBryr/?ref=aymt_homepage_panel

Haldi ökumašur įfram austur į land, žį eru nokkrar einbreišar brżr og žar vantar blikkljós en umferš er minni. Žaš mį setja blikkljós žar.

Endurskošaš įhęttumat

Įhęttumat sem sżnir einbreišar brżr ķ Rķki Vatnajökuls, 21 alls. 21 of margar!


Hólįrjökull 2017

Jöklarannsóknir mķnar halda įfram. Įvallt žegar ég keyri framhjį Hólįrjökli sem var einn af tignarlegum skrišjöklum śr Öręfajökli, žį smelli ég ljósmynd af honum. Hólįrjökull er rétt austan viš Hnappavelli. Hólį kemur frį honum.

Efri samsetta myndin var tekin 5. įgśst 2016 ķ sśld og 13. įgśst 2017 ķ fallegu vešri. Tungan hefur ašeins styst į milli įra. Nešri myndin er samsett og sś til vinstri tekin 16. jślķ 2006 en hin žann 5. įgśst 2015.  Žaš sést glöggt aš jökultungan hefur styst og jökullin žynnst, nįnast horfiš.  Rżrnun jöklanna er ein afleišingin af hlżnun jaršar.

Įriš 2006 voru ķslenskir jöklar śtnefndir mešal sjö nżrra undra veraldar af sérfręšingadómstól žįttarins Good Morning America į bandarķsku sjónvarpsstöšinni ABC. Ķslensku jöklarnir uršu fyrir valinu vegna samspils sķns viš eldfjöllin sem leynast undir ķshellunni.

Jöklarnir vita svo margt. Viš erum aš tapa žeim meš ósjįlfbęrri hegšun okkar.

En hvaš getur almenningur best gert til aš minnka sótsporiš? Ķ rannsókn hjį IPO fyrr į įrinu kom fram: Til žess aš hafa raunveruleg įhrif į loftslagsbreytingar žarf komandi kynslóš aš taka upp bķllausan lķfsstķl, eignast fęrri börn, draga śr flugferšum og leggja meiri įherslu mataręši sem byggir į gręnmeti. Sį sem neytir fyrst og fremst gręnmetisfęšis leggur fjórum sinnum meira af mörkum til minnkunar losunar en sį sem ašeins flokkar og endurvinnur rusl. Žetta eru žęr ašferšir sem skila mestu, bęši žegar horft er til losunar og įhrifa į stefnumörkun.

Hólįrjökull 2017 og 2016

Loftslagsbreytingar eru stašreynd og hitastig breytist meš fordęmalausum hraša. Viš žurfum aš hafa miklar įhyggjur, jöklarnir brįšna og sjįvarstaša hękkar meš hękkandi hita og höfin sśrna.

Fyrirtęki og almenningur žarf śr śtblęstri jaršefnaeldsneytis og į mešan breytingarnar ganga yfir, žį žarf aš kolefnisjafna. Annaš hvort meš gróšursetningu trjįa eša endurheimt votlendis.Einnig žarf aš žróa nżja tękni.

Hólįrjökull 2006 og 2015Jökulsporšurinn er nęr horfinn. En hann hefur ķ fyrndinni nįš aš ryšja upp jökulrušningi og mynda garš.

Sjį:
Hólįrjökull 2007 - http://fiskholl.blog.is/blog/fiskholl/entry/259538/
Hólįrjökull 2008 - http://fiskholl.blog.is/blog/fiskholl/entry/611572/
Hólįrjökull 2009 - http://fiskholl.blog.is/blog/fiskholl/entry/911196/
Hólįrjökull 2011 - http://fiskholl.blog.is/blog/fiskholl/entry/1192311/

Hólįrjökull 2012 - http://fiskholl.blog.is/blog/fiskholl/entry/1253486/

Hólįrjökull 2015 - http://fiskholl.blog.is/blog/fiskholl/entry/1920380/

Hólįrjökull 2016 - http://fiskholl.blog.is/blog/fiskholl/entry/2177752/?t=1470576153


Lónfell (752 m)

„og nefndu landiš Ķsland.“

"Žį gekk Flóki upp į fjall eitt hįtt og sį noršur yfir fjöllin fjörš fullan af hafķsum. Žvķ köllušu žeir landiš Ķsland, sem žaš hefir sķšan heitiš." 

Fyrir fjallgöngufólk er ganga į Lónfell skylduganga į fornfręgt fell. Héšan var landinu gefiš nafniš Ķsland. Fjöršurinn er Arnarfjöršur sem blasir viš af toppnum. Göngumenn trśa žvķ.

Fjalliš er formfagurt og įberandi śr Vatnsfiršinum, ekki sķst frį Grund žar sem Hrafna-Flóki byggši bę sinn og dvaldi veturlangt viš illan kost. 

Lagt var į Lónfell frį Flókatóftum ķ Vatnsfirši, upp Penningsdal frį skilti sem į stendur Lómfell og er vel merkt leiš į toppinn. Gangan hófst ķ 413 m hęš og hękkun um 339 metrar. Töluvert stórgrżti er žegar nęr dregur fjallinu. 

Ofar, ķ Helluskaši nęr vegamótum er annaš skilti og hęgt aš ganga hryggjaleiš en mér sżndist hśn ekki stikuš og ašstaša fyrir bķla léleg.

Eftir 90 mķnśtna göngu var komiš į toppinn og tók į móti okkur traust varša og gestabók. Viš heyršum ķ lómi og sįum nokkur lón į heišinni. Langur tķmi var tekinn viš aš snęša nesti og nokkrar jógaęfingar teknar til aš hressa skrokkinn.

Į leišinni rifjušu göngumenn upp deilur į milli manna į tķmum vesturferša og ortu sumir nķšvķsur um landi og köllušu žaš hrafnfundiš land en einn af žrem hröfnum Flóka fann landiš. Ašrir skrifušu og ortu um sveitarómantķkina.

Franskt par śr Alpahérušum Frakklands fylgdi okkur og žekkti söguna um nafngiftina. Žeim fannst gangan įhrifamikil. Ekkert svona sögulegt fjall ķ Frakklandi.

Lónfell-Vatnsfjöršur

Af Lónfelli er vķšsżnt og žar sér um alla Vestfirši og Vatnsfjöršurinn, Arnarfjöršurinn og Breišafjöršurinn meš sķnar óteljandi eyjar lį aš fótum okkar.

Lómfell
Į skiltinu viš upphaf göngu stóš Lómfell og vakti žaš athygli okkar. Einnig hafši vinur minn į facebook gengiš į felliš daginn įšur og notaši oršiš Lómfell. Ég taldi aš hann hefši gert prentvillu. Hann hélt nś ekki! Er hér Hverfjall/fell deila ķ uppsiglingu?

Ég spurši höfund göngubókar um Baršaströnd, Elvu Björg Einarsdóttur um örnefnin en hśn ólst upp viš aš fjalliš héti Lónfell og um žaš tölušu og tala flestir sveitungar hennar. En eftir aš björgunarsveitin Lómur var stofnuš um mišjan 9. įratug sķšustu aldar fór aš bera į Lómfells-heitinu og žį var nafniš skķrskotun ķ felliš - enda mynd af fellinu ķ merki sveitarinnar og kallmerkiš "Lómur." 

"Į kortum kemur alls stašar fram Lónfell, nema e.t.v. į žeim yngstu. Örnefnaskrįr fyrir Baršaströnd tala einnig um Lónfell en į einum staš ķ örnefnaskrį fyrir bę ķ Arnarfirši sį ég talaš um Lómfell. Ég hef rętt mįliš viš stofnun Įrna Magnśssonar (Örnefnastofnun) og žar segja žau mér aš vera sęla meš aš svo mikill hljómgrunnur sé ķ heimildum fyrir "Lónfelli" en fyrst aš fólk nefni fjalliš einnig "Lómfell" sé ekki hęgt aš skera śr um hvort sé réttast - svo sé oft um örnefni og aš žau breytist - žaš vitum viš.

Margir Baršstrendingar voru hvumsa viš aš sjį nafniš į skiltinu og ég held aš mikilvęgt sé aš setja upp annaš skilti žar sem nafniš ,,Lónfell" kemur fram - lķklega er réttast aš žau standi bęši :)"

Upplifun viš söguna er engu lķki og vel įreynslunnar virši.

Fjallasżn

Stórgrżtt leiš. Żsufell, Breišafell, Klakkur og Įrmannsfell rķsa upp. Noršan žessara fjalla lį hinn forni vegur Hornatęr milli Arnarfjaršar og Vattarfjaršar.

Arnarfjöršur

Hér sér nišur ķ Arnarfjörš sem er fullur af eldislaxi, hefši landiš fengiš nafniš Laxaland!

Dagsetning: 3. Įgśst 2017
Hęš: 752 metrar
Hęš ķ göngubyrjun: 413 metrar viš skilti (N:65.37.431  - W:23.13.728)
Lónfell (752 m): (N:65.38.386 - W:23.11.871)
Hękkun: 339 metrar
Uppgöngutķmi Lónfell: 90 mķn (09:40 - 11:10) 3,3 km
Heildargöngutķmi: 370 mķnśtur (09:40 - 12:50)
Erfišleikastig: 2 skór
Vegalengd: 6,6 km
Vešur kl. 12.00: Skżjaš, NNA 2 m/s, 12°C 
Žįtttakendur: Villiendurnar 7 žįtttakendur 
GSM samband: Jį
Gestabók: Jį
Gönguleišalżsing: Mjög vel stikuš leiš meš stórgrżti er į gönguna lķšur

Heimild:
Baršastrandarhreppur göngubók, Elva Björg Einarsdóttir, 2016


Sandsheiši (488 m)

Sandsheiši er gömul alfaraleiš į milli Baršastrandar og Raušsands. Gatan liggur upp frį Haukabergsrétt viš noršanveršan Haukabergsvašal um Akurgötu, Hellur, Žverįrdal, Systrabrekkur aš Vatnskleifahorni.

Žar eru vötn og ein tjörnin heitir Įtjįnmannabani en hśn var meinlaus nśna. Nķu manna gönguhópurinn hélt įfram upp į Hvasshól, hęsta punkt og horfši nišur ķ Patreksfjörš og myndašist alveg nżtt sjónarhorn į fjöršinn. Uppalinn Patreksfiršingur ķ hópnum varš uppnuminn af nostalgķu. Nafniš Hvasshóll er mögulega komiš af žvķ aš hvasst getur veriš žarna en annaš nafn er Hvarfshóll en žį hefur Raušasandur horfiš sjónum feršamanna. Žaš var gaman aš horfa yfir fjöršinn hafiš og fjallahringinn og rifja upp örnefni.

Vašall

Žegar horft var til baka af Akurgötu skildi mašur örnefniš vašall betur, svęši fjöru sem flęšir yfir į flóši en hreinsast į fjöru, minnir į óbeislaša jökulį.

Įfram lį leišin frį Hvasshól,um Gljį og nišur ķ Skógardal į Raušasand. Į leiš okkar um dalinn gengum viš fram į Gvendarstein (N:65.28.154 - W:23.55.537), stóran steinn meš mörgum smįum steinum ofanį. Steinninn er kenndur viš Gušmund góša Hólabiskup. Sś blessun fylgir steininum aš leggi menn žrjį steina į hann įšur en lagt er upp ķ för komast žeir heilir į leišarenda um villugjarna heiši. Endaš var viš Móberg į Raušasandi eftir 16 km. göngu. Algengara er aš hefja gönguna žašan.

Gljį

Góšur hluti hįheišinnar er svo til į jafnsléttu, heitir Gljį. Žaš sér ķ Molduxavötn sem bera nafn sitt af stökum grjóthólum eša klettastöpum er nefnast Molduxar. Molduxi žżšir stuttur, žrekvaxinn mašur.

Į leišinni yfir heišina veltu göngumenn fyrir sér hvenęr Sandsheišin hafi veriš gengin fyrst. Skyldi hśn hafa veriš notuš af Geirmundi heljarskinni og mönnum hans ķ verstöšinni į Vestfjöršum? Ekki er leišin teiknuš inn į kort ķ bókinni Leitin aš svarta vķkingnum eftir Bergsvein Birgisson.

Sandsheišin er einstaklega skemmtileg leiš ķ fótspor genginna kynslóša.

Žegar į Raušasand er komiš veršlaunaši gönguhópurinn sig meš veitingum ķ Franska kaffihśsinu en bķlar höfšu veriš ferjašir daginn įšur. Landslagiš į stašnum er einstakt,afmarkast af Stįlfjalli ķ austri og Lįtrabjargi ķ vestri og fyllt upp meš gylltri fjöru śr skeljum hörpudisks.

Sķšan var haldiš aš Sjöundį og rifjašir upp sögulegir atburšir sem geršust fyrir 215 įrum žegar Bjarni Bjarnason og Steinunn Sveinsdóttir myrtu maka sķna.

Aš lokum var heitur Raušasandur genginn į berum fótum og tekiš ķ strandblak.

Dagsetning: 1. Įgśst 2017
Hęš: 488 metrar
Hęš ķ göngubyrjun: 16 metrar viš Haukabergsrétt (N:65.28.833 - W:23.40.083)
Hvasshóll (488 m): (N:65.29.892 - W:23.46.578)
Móberg upphaf/endir (29 m): (N:65.28.194 - W:23.56.276)
Hękkun: 462 metrar
Uppgöngutķmi Hvasshóll: 180 mķn (09:30 - 12:30) 8 km
Heildargöngutķmi: 360 mķnśtur (09:30 - 15:30)
Erfišleikastig: 2 skór
Vegalengd: 16 km
Vešur kl. 12.00: Léttskżjaš, ANA 3 m/s, 12,4 °C
Žįtttakendur: Villiendurnar 9 žįtttakendur
GSM samband: Jį, mjög gott
Gestabók: Nei
Gönguleišalżsing: Vel gróiš land ķ upphafi og enda meš mosavöxnum mel į milli um vel varšaša žjóšleiš

Heimild:
Baršastrandarhreppur göngubók, Elva Björg Einarsdóttir, 2016


Elon Musk

Elon MuskElon Musk er enginn venjulegur mašur. Fremstur frumkvöšla ķ dag og er aš skapa framtķš sem er ķ anda gullaldar vķsindaskįldskaparins.

Var aš klįra vel skrifaša kilju um forstjóra SpaceX, milljaršamęringinn, frumkvöšulinn, fjįrfestinn, verkfręšinginn og uppfinningamanninn Elon Musk eftir Ashlee Vance.  En nafniš Musk hefur oft heyrst ķ sambandi viš nżsköpun, sjįlfbęrni og frumkvöšlastarfsemi undanfariš.

Ęvi

Elon Musk fęddist ķ Pretorķu ķ Sušur Afrķku 28. jśnķ 1971 og er žvķ 46 įra gamall. Hann įtti erfiša ęsku, lenti ķ einelti og foreldrar hans skildu. Bjó hann hjį föšur sķnum en foreldrar hans og afar og ömmur  voru ęvintżragjarnt fólk.  Hann viršist hafa veriš į einhverfurófi. Elon var einfari og nörd, öfugt viš systkini sķn, hann las mikiš og mundi allt sem hann las. Žegar allar bękur į bókasafninu höfšu veriš lesnar, sérstaklega ęvintżrabękur, sci-fi og teiknimyndasögur fór hann aš lesa Encyclopaedia Britannica alfręšioršabókina.

Forritunarhęfileikar fylgdu ķ vöggugjöf og 10 įra gamall lęrši hann upp į eigin spżtur forritun. Tólf įra gamall skrifaši hann tölvuleikinn Blastar og seldi tölvutķmariti. Hann var nörd!

Žegar hann śtskrifašist śr menntaskóla 18 įra įkvaš hann aš fara til Kanada en móšurętt hans kom žašan. Ašskilnašarstefnan ķ Sušur Afrķku og vandamįl tengd henni geršu landiš ekki spennandi fyrir snilling.

Ķ Kanada vann hann fyrir sér og gekk ķ hįskóla en draumurinn var aš flytja til Bandarķkjanna og upplifa drauminn žar ķ Silicon Valley.  Eftir hįskólanįm ķ Pennsylvaniu hóf hann įriš 1995 doktorsnįm ķ Stanford University ķ Kalifornķu og stofnaši meš bróšur sķnum nżsköpunarfyrirtęki sem vann aš netlausninni Zip2.  Eftir mikla vinnu žį var fyrirtękiš selt til Compaq fyrir gott verš. Var hann žį oršinn milljónamęringur. Žį var rįšist ķ nęsta sprotaverkefni sem var X.com, rafręnn banki sem endaši ķ PayPal. Fyrirtękiš var sķšan selt eBay uppbošsfyrirtękinu og söguhetjan oršinn yngsti milljaršamęringur heims.

Nęsta skref var aš lįta ęskudraum rętast,nżta aušęfin og helga sig geimnum.  Įriš 2002 stofnaši hann geimferšafyrirtękiš SpaceX sem hannar endurnżtanlegar geimflaugar. Markmišiš er aš flytja vörur śt ķ heim og hefja landnįm į reikistjörnunni Mars.  Žegar geimęvintżriš var komiš vel į veg žį stofnaši hann rafbķlafyrirtękiš Tesla sem og markmišiš sjįlfbęrir og sjįlfkeyrandi bķlar. 

Einnig er hann stjórnarformašur ķ SolarCity, rįšgjafarfyrirtęki sem innleišir sjįlfbęrar lausnir fyrir hśseigendur.

Žaš er įhugavert aš sjį hvaš Musk lagši mikiš į sig til aš koma netfyrirtękjum sķnum įfram, stanslaus vinna og uppskeran er rķkuleg.

Musk telur aš lykillinn aš sköpunargįfu sinni hafi komiš frį bókalestri ķ ęsku, sérstaklega teiknimyndasögunum en žar er ķmyndunarafliš óheft.

Stjórnunarstķll

Ķ bókinni er stjórnunarstķll Musk ekki skilgreindur en hann lęrši į hverju nżsköpunarfyrirtęki sem hann stofnaši  og hefur žróaš sinn eigin stjórnunarstķl. En Musk er kröfuharšur og gerir mestar kröfur til sjįlfs sķn. Einnig byggši hann upp öflugt tengslanet fjįrfesta og uppfinningamanna sem hentar vel ķ skapandi umhverfi Silicon Valley.

Ég fann grein į netmišlinum Business Insider um stjórnunarstķl Musk og kallar hann sjįlfur ašferšina nanó-stjórnun. En hśn er skyld ofstjórnun (e. micro-management) žar sem stjórnandi andar stöšugt ofan ķ hįlsmįl starfsfólks og krefur žaš jafnvel um aš bera allt undir sig sem žaš žarf aš gera. Musk segir aš hann sé ennžį meira ofan ķ hįlsmįli starfsfólks! (more hands-on).

Žessi stjórnunarstķll byggist į aš sögn Musk: "I always see what's ... wrong. Would you want that? When I see a car or a rocket or spacecraft, I only see what's wrong."
"I never see what's right," he continued. "It's not a recipe for happiness."

Framtķšarsżn Musk

Er aš endurskilgreina flutninga į jöršinni og ķ geimnum.

Lykilinn aš góšu gengi fyrirtękja Musk er skżr framtķšarsżn. Hjį SpaceX er framtķšarsżnin: Hefja landnįm į reikistjörnunni Mars og hvetur žaš starfsmenn įfram og fyllir eldmóši. Žeir eru aš vinna aš einstöku markmiši. 

Framtķšarsżnin hjį Tesla er sjįlfbęr orka og aš feršast ķ bķl veršur eins og aš fara ķ lyftu. Žś segir honum hvert žś vilt fara og hann kemur žér į įfangastaš į eins öruggan hįtt og hęgt er. 

Musk hefur skżra sżn meš framleišslu rafbķla, sjįlfbęrni ķ samgöngum. Ķ hönnun er Gigafactory verksmišur sem framleiša ližķum rafhlöšur sem knżja mun Tesla bķlana ķ framtķšinni.

Fyrir vikiš hefur Musk nįš aš safna aš sér nördum, fólki sem var afburša snjallt į yngri įrum og meš svipašan sköpunarkraft hann sjįlfur.

Žaš gengur vel hjį fyrirtękjum Musk nśna en žaš hefur gengiš į żmsu. Į žvķ kunnuga įri 2008 uršu fyrirtękin nęstum gjaldžrota.

Ķ nżlegri frétt um SpaceX er sagt frį metįri en nķu geimförum hefur veriš skotiš į loft og Tesla hefur hafiš framleišslu į Model 3 af rafbķlnum og eru į undan įętlun.

Tesla

Einkaleyfi Tesla į uppfinningum tengdum rafbķlunum hafa veriš gefin frjįls. Fyrirtękiš er rekiš af meiri hugsjón en gróšavon.


Vindmyllur viš Žykkvabę

Žaš var įhugaverš aškoma aš Žykkvabę. Sjįlfbęr ķmynd sem hrķfur mann og fęrist yfir į kartöflužorpiš. Rafmagniš sem myllurnar framleiša er selt inn į kerfi Orku nįttśrunnar. Nś vilja Biokraft eigendur vindmyllnanna fjölga myllum og bśa til vindmyllugarš. Ķbśar Žykkvabęjar eru į móti. Sjónmengun og hljóšmengun eru žeirra helstu rök, žeir vilja bśa ķ sveit en ekki ķ raforkuveri.

Framleišslan į aš geta fullnęgt raforkužörf um žśsund heimila. Samanlagt afl žeirra 1,2 megavött og įętluš framleišsla allt aš žrjįr gķgavattstundir į įri.

Mér fannst töff aš sjį vindmyllurnar tvęr. Viš žurfum aš nżta öll tękifęri til aš framleiša endurnżjanlega orku.

Vindmyllur Žykkvabęr

Vindmyllurnar tvęr eru danskar, af tegundinni Vestas. Žeir eru festir į 53 metra hįa turna. Žaš žżšir aš ķ hęstu stöšu er hvor mylla lišlega 70 metra hį, eša jafnhį Hallgrķmskirkju.


Nęsta sķša »

Um bloggiš

Sigurpáll Ingibergsson

Höfundur

Sigurpáll Ingibergsson
Sigurpáll Ingibergsson
Hornfirðingur búsettur í Kópavogi. Árgerð 1965.
Feb. 2023
S M Ž M F F L
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28        

Myndaalbśm

Nżjustu myndir

  • IMG 4410
  • IMG 4385
  • IMG 4421
  • Á afskekktum stað
  • Tíminn051071

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (2.2.): 0
  • Sl. sólarhring: 11
  • Sl. viku: 68
  • Frį upphafi: 0

Annaš

  • Innlit ķ dag: 0
  • Innlit sl. viku: 54
  • Gestir ķ dag: 0
  • IP-tölur ķ dag: 0

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband